THIÊN LÝ

Nhắc đến Thiên lý có lẽ người Việt Nam ta ai cũng biết đến khi đây là loại hoa có mặt trong các tác phẩm văn học. Bên cạnh đó, Thiên lý cũng là một loại thực phẩm khá phổ biến trong các bữa ăn gia đình ấm cúng. Ngoài ra đây còn là một loại thuốc thiên nhiên với nhiều tác dụng hữu ích cho sức khỏe con người. Sau đây là những thông tin về các tác dụng trong Y học của Thiên lý.

daydreaming distracted girl in class

THIÊN LÝ

Giới thiệu về dược liệu Thiên lý

- Nhắc đến Thiên lý có lẽ người Việt Nam ta ai cũng biết đến khi đây là loại hoa có mặt trong các tác phẩm văn học. Bên cạnh đó, Thiên lý cũng là một loại thực phẩm khá phổ biến trong các bữa ăn gia đình ấm cúng. Ngoài ra đây còn là một loại thuốc thiên nhiên với nhiều tác dụng hữu ích cho sức khỏe con người. Sau đây là những thông tin về các tác dụng trong Y học của Thiên lý.

- Tên khoa học: Telosma cordata (Burn. f) Merr Pergularia Minorander

- Họ khoa học: Asclepiadaceae (họ Thiên lý).

- Tên gọi khác: Dạ lài hương, Hoa lý, Hoa thiên lý, Cây hoa lý,…

Đặc điểm thực vật và phân bố dược liệu Thiên lý

- Đặc điểm thực vật:

  • Thiên lý thuốc loại cây thân thảo và mọc leo, thân cây mảnh và có lông, nhất là ở các bộ phận còn non. Chiều dài thân cây khoảng 1 – 10 m và có màu lục ánh vàng.

  • Lá Thiên lý hình tim và thuôn. Cuống lá có chiều dài khoảng 1 – 5 cm và có các lông dài khoảng 12 – 20 mm. Lá có khía mép ở khoảng 5 – 8 mm về hướng cuống. Phần đầu lá nhọn và có các lông trên những gân lá. Phiến là có chiều dài từ 6 – 11 cm và chiều rộng từ 4 - 7,5 cm.

  • Hoa Thiên lý khá to và nhiều, có màu vàng xanh lục nhạt. Hoa có mùi rất thơm, thường mọc thành các chùm tán ở nách lá. Cuống hoa to, chiều dài khoảng 0,5 – 1,5 cm và có các lông dài khoảng 10 – 22 m. Tràng hoa có màu xanh lục mang ánh vàng với ống tràng có chiều dài khoảng 6 – 10 mm và chiều rộng từ 4 – 6 mm.

  • Quả Thiên lý là các quả đại có chiều dài từ 6,5 - 9,5 cm và chiều rộng từ 12 – 14 mm.

  • Thiên lý thường ra hoa vào khoảng đầu tháng 5 đến tháng 10 và ra quả vào khoảng tháng 10 đến tháng 12.

- Phân bố dược liệu: 

  • Trên thế giới, Thiên lý có thể được tìm thấy ở các quốc gia như Myanmar, Malaysia, Pakistan, Indonesia, Ấn Độ, Trung Quốc (Quảng Đông và Quảng Tây), Nam Mỹ và cả ở châu Âu.

  • Ở nước ta, cây Thiên lý được trồng nhiều ở các tỉnh miền Bắc để tạo bóng râm, mùi thơm và sử dụng để làm thực phẩm.

Bộ phận dùng, thu hái, chế biến và bảo quản

- Bộ phận dùng: thường sử dụng hoa và lá để làm thuốc.

- Thu hái: lá nên thu hái vào khoảng từ đầu tháng 6 đến tháng 11 trong năm và hoa vào khoảng từ tháng 8 đến tháng 9.

- Chế biến: sau khi thu hái về thì sử dụng dưới dạng tươi đem đi giã nát với muối và nước để vắt lấy nước, ít sử dụng dạng khô.

- Bảo quản: nên sử dụng ngay sau khi thu hái về hoặc sử dụng trong vòng tối đa 1 ngày sau khi thu hái. Bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát và tránh ánh nắng.

Thành phần hóa học

Dược liệu Thiên lý có những thành phần hoạt chất sau:

- Các alkaloid.

- Các vitamin như B1, B2, B3, C, carotene (tiền vitamin A),…

- Khoảng 3% chất xơ.

- Đường.

- Các khoáng chất như phosphor, calci, sắt, kẽm (hàm lượng khá cao),…

Công dụng – Tác dụng của dược liệu Thiên lý theo Y học hiện đại

Dược liệu Thiên lý có các tác dụng dược lý như sau: 

- Cải thiện sức đề kháng.

- Giảm phì đại tuyến tiền liệt ở người lớn tuổi.

- Giúp trẻ mau lớn.

- Chữa tình trạng vô sinh ở nam giới do nhiễm chì.

- Hoa Thiên lý giúp an thần, điều trị mất ngủ.

- Lá Thiên lý có tác dụng sát khuẩn, kháng viêm,…

Vị thuốc Thiên lý trong Y học cổ truyền

- Tính vị: vị hơi ngọt, tính bình.

- Quy kinh: vào Tâm và Can.

- Công năng: bồi bổ, thanh nhiệt, giải độc, an thần,…

- Chủ trị: 

  • Chữa các chứng đau nhức xương khớp.

  • Chữa các chứng lở loét, giúp nhanh làm da non.

  • Chữa trĩ ngoại, sa dạ con,…

  • Chữa chứng viêm kết mạc, giác mạc,…

Cách dùng – Liều dùng của Thiên lý

- Cách dùng: có thể sử dụng dưới dạng thuốc sắc, dùng tươi hoặc vắt lấy nước.

- Liều dùng: đối với hoa khô là từ 5 – 10 g và hoa tươi là 15 – 30 g.

Một số bài thuốc có vị thuốc Thiên lý

- Bài thuốc giúp an thần và điều trị tình trạng mất ngủ:

  • Chuẩn bị: hoa Thiên lý và lá Vông nem 30 – 50 g mỗi loại.

  • Tiến hành: 2 nguyên liệu trên đem đi rửa sạch để nấu canh, sử dụng canh liên tục trong vòng 1 tuần. Có thể cho thêm thịt heo hoặc cá diếc vào ăn cùng để tăng cường sức khỏe, bên cạnh tác dụng giúp an thần và cải thiện giấc ngủ.

- Bài thuốc trị bệnh trĩ:

  • Chuẩn bị: 100 g lá Thiên lý non cùng với 1 ít muối ăn.

  • Tiến hành: lá Thiên lý đem đi rửa sạch, sau đó thì giã nát cùng với muối ăn. Tiếp tục cho thêm vào 50 mL nước lọc và lọc để lấy phần nước. Sử dụng bông gòn tẩm phần nước này để đắp trực tiếp lên búi trĩ, lưu ý trước khi đắp thì người bệnh phải vệ sinh sạch sẽ vùng hậu môn bằng nước muối ấm đã pha loãng. Sử dụng băng gạc để giữ cố định rồi để qua đêm, nên duy trì thực hiện liên tục mỗi ngày trong vòng 4 - 6 ngày sẽ cải thiện. 

- Cách giúp phòng rôm sảy vào mùa hè: hoa Thiên lý sử dụng để nấu canh ăn mỗi ngày. Đối với trẻ em, có thể nghiền hoa ra trộn để nấu cùng bột cho trẻ ăn dặm.

- Bài thuốc chữa tiểu buốt, tiểu gắt, tiểu ra máu hoặc cặn trắng:

  • Chuẩn bị: 10 – 20 g rễ Thiên lý.

  • Tiến hành: đem đi sắc lấy nước uống 2 đến 3 lần trong ngày.

- Bài thuốc ngừa giun kim:

  • Chuẩn bị: 30 g hoa Thiên lý, 25 g Đinh lăng và 20 g Rau sam. 

  • Tiến hành: tất cả các nguyên liệu trên đem đi rửa sạch rồi để ráo, sau đó sắc thuốc uống 3 lần mỗi ngày, nên uống liên tục trong vòng 3 ngày. Ngoài ra cũng có thể dùng  lá Thiên lý non để nấu canh cho trẻ ăn liên tục trong 1 tuần trở lên.

Lưu ý khi sử dụng Thiên lý

- Khi chế biến, nếu nấu quá chín thì hoa Thiên lý sẽ bị giảm dinh dưỡng, giảm hiệu quả điều trị.

- Không nấu Thiên lý cùng với các thực phẩm chứa sắt như gan, thịt bò, rau muống,…

- Thiên lý có chứa 1 ít độc tố do đó không nên lạm dụng.

 

Có thể bạn quan tâm?
VỪNG

VỪNG

Vừng (Sesamum orientale) là một loại cây trồng rất phổ biến và sử dụng rộng rãi ở các vùng khí hậu nhiệt đới và ôn đới trên toàn thế giới. Trong lĩnh vực y học, Vừng được sử dụng làm dược liệu từ hàng ngàn năm trước đây. Các phần của cây, bao gồm hạt, lá và rễ, được sử dụng để chữa trị nhiều loại bệnh khác nhau. Vừng còn có giá trị dinh dưỡng cao và được sử dụng để sản xuất dầu ăn và các sản phẩm thực phẩm khác. Sau đây là một số thông tin về dược liệu Vừng và các ứng dụng y học của nó.
administrator
MÍA DÒ

MÍA DÒ

Tên khoa học: Costus speciosus Smith Họ Mía dò (Costaceae) Tên gọi khác: Tậu chó, Đọt đắng, Đọt hoàng, Củ chốc, Cát lồi
administrator
NÁNG HOA TRẮNG

NÁNG HOA TRẮNG

Vị thuốc Náng hoa trắng là một loại dược liệu được sử dụng rất phổ biến tại Việt Nam. Và trong tình hình sức khỏe của xã hội hiện nay, Náng hoa trắng thậm chí còn được biết đến rộng rãi hơn với công dụng nổi tiếng đó là hỗ trợ điều trị phì đại tuyến tiền liệt. Bên cạnh đó còn là những tác dụng trong điều trị nhiều bệnh lý khác như các bệnh về đau nhức xương khớp hoặc một vài bệnh ngoài da.
administrator
CÁP GIỚI

CÁP GIỚI

Cáp giới (Gekko Gekko) có nguồn gốc từ Nam Á và Đông Nam Á. Với nhiều đặc tính hữu ích, Cáp giới đã được sử dụng trong Y học cổ truyền từ hàng trăm năm nay. Toàn bộ cơ thể của Cáp giới được sử dụng để điều trị nhiều bệnh lý khác nhau, từ các vấn đề về da, đường tiêu hóa đến bệnh ung thư. Tuy nhiên, cần lưu ý một số điều quan trọng khi sử dụng Cáp giới để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
administrator
CỎ ĐUÔI LƯƠN

CỎ ĐUÔI LƯƠN

Cỏ đuôi lươn thường được sử dụng trong các trường hợp bệnh như nấm kẽ chân, bệnh hậu sản, hắc lào, vảy nến, sưng đau ngoài da.
administrator
ỔI

ỔI

Ổi là một loại cây trồng quen thuộc và rất phổ biến trên khắp thế giới, được biết đến như một loại trái cây giàu dinh dưỡng. Tuy nhiên, ít ai biết rằng Ổi cũng được sử dụng như một dược liệu quý trong Y học cổ truyền và hiện đại. Với những đặc tính tốt cho sức khỏe của mình, Ổi đang được quan tâm nhiều hơn trong việc chữa bệnh và cải thiện sức khỏe.
administrator
GAI DẦU

GAI DẦU

Gai dầu, hay còn được biết đến với những tên gọi: Cần sa, đại ma, gai mèo, lanh mèo, sơn ty miêu, hỏa ma, lanh mán. Dầu hạt gai dầu chứa nhiều chất béo thiết yếu cũng như chất chống oxy hóa tốt cho sức khỏe, hỗ trợ đẩy lùi chứng viêm và các tình trạng liên quan đến viêm. Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về đặc điểm, công dụng và cách dùng của dược liệu này.
administrator
BÁN BIÊN LIÊN

BÁN BIÊN LIÊN

Bán biên liên là loại thuốc nam quý, còn có tên gọi khác là cây lô biên, lỗ bình tàu. Theo Y học Cổ truyền, đây là loại cây có tính bình, vị cay, tác dụng lợi niệu, thanh nhiệt giải độc. Ở Việt Nam, Bán biên liên phân bố rải rác ở hầu hết các tỉnh miền núi và trung du, từ Lạng Sơn, Cao bằng đến các tỉnh miền Trung.
administrator