KÉ ĐẦU NGỰA

Tên khoa học: Xanthium strumarium L. Họ: Cúc (Asteraceae) Tên dược liệu: Fructus Xanthii strumarii (Quả) Tên khác: Xương nhĩ, thương nhĩ tử, thương nhĩ, mac nháng (Tày), phắc ma…

daydreaming distracted girl in class

KÉ ĐẦU NGỰA

Giới thiệu về dược liệu

Tên khoa học: Xanthium strumarium L.

Họ: Cúc (Asteraceae)

Tên dược liệu: Fructus Xanthii strumarii (Quả)

Tên khác: Xương nhĩ, thương nhĩ tử, thương nhĩ, mac nháng (Tày), phắc ma…

Đặc điểm thực vật

Cây thân thảo nhỏ, cao khoảng 2m. Thân hình trụ, màu lục, có khía rãnh, có lông cứng bám trên.

Lá mọc xen kẽ, so le nhau, phiến lá chia thành 3 cạnh. Mép không đều tạo răng cưa, có khía hơi sâu tạo thành 3-5 thùy, lông ngắn cứng ở 2 mặt. Phiến lá hình tam giác, kích thước chiều dài 4 – 10 cm và rộng 4 – 12 cm. 

Cụm hoa màu xanh nhạt, mọc ở nách lá hoặc mọc ở đầu cành. Có 2 loại hoa cùng gốc, các đầu hoa ở phía trên nhỏ hơn là hoa lưỡng tính, không có mào lông, hình ống, tràng 5 thùy, còn lại là hoa cái không có mào lông và tràng.

Quả bế đôi, hình trứng, có hai sừng nhọn ở đầu quả, còn gai móc phủ xung quanh. 

Phân bố, sinh thái

Ké đầu ngựa được tìm thấy đầu tiên ở châu Mỹ, sau đó di thực khắp các vùng cận nhiệt đới và nhiệt đới châu Á, châu Phi… Tại Việt Nam, cây phân bố từ vùng núi, trung du đến đồng bằng, nhất là các tỉnh phía Bắc từ Nghệ An trở ra.

Là loài cây ưa sáng, ưa ẩm, không kén đất, ngoại trừ ngập úng, nhiều sỏi đá. Trong mùa hè, cây sinh trưởng khá nhanh. Vào mùa thu, sau khi có hoa quả sẽ tàn lụi dần.

Bộ phận dùng, thu hái, chế biến

Bộ phận dùng

Quả (Thương nhĩ tử) và toàn cây (Thương nhĩ thảo). Trong đó, quả có dược tính cao hơn nên thường được sử dụng.

Thu hái, chế biến

Quả giả (Thương nhĩ tử): thu hái khi quả già, khoảng tháng 5-9. Cắt cả cành, phơi khô, đập cho rụng quả, lấy quả, bỏ lá và cành. 

Toàn cây (Thương nhĩ thảo): Cắt lấy cành và cây có mang lá và quả, loại bỏ tạp chất và lá khô úa, phơi khô hay sấy ở nhiệt độ 40 – 45 độ C. 

Một số cách chế biến:

- Cao thương nhĩ: Sau khi thu hoạch, lấy toàn bộ đem rửa sạch, cắt thành miếng nhỏ. Nấu lên rồi bỏ bã, cô đặc thành cao mềm. Cao này dễ lên men.

- Thương nhĩ hoàn: Dùng toàn cây bỏ rễ, rửa sạch rồi nấu trong 1 giờ cho sôi, lọc lấy nước. Cho thêm nước rồi đun sôi làm tương tự như trên, rồi trộn 2 lần lại, cô thành cao. Thêm lượng bột vừa đủ, trộn lên rồi vo viên.

Thành phần hóa học 

Dầu béo có dạng lỏng, màu vàng nhạt, không mùi, vị giống với dầu thực vật.

Quả chứa alkaloid, sesquiterpen lacton như xanthinin, xanthumin, xanthatin, iod hữu cơ (220 – 230 microgam/1g quả).

Rễ chứa beta sitosterol, stigmasterol.

Toàn cây còn là nguồn phân hữu có tốt vì có nhiều đạm.

Tác dụng - Công dụng 

Ké đầu ngựa có tác dụng tiêu độc, sát khuẩn, chữa mụn nhọt, chống lở loét, an thần, hạ huyết áp, đau khớp, bướu cổ, hạ sốt, giúp thông tiểu.

Cách dùng - Liều dùng 

Tùy mục đích sử dụng có thể dùng dược liệu với nhiều cách và liều lượng khác nhau. Ké đầu ngựa có thể dùng dưới dạng thuốc sắc, thuốc dạng viên, dạng cao, dùng ngoài da, hoặc làm thức uống hằng ngày…

Liều dùng:

- Quả: 6-12g/ ngày. Cành và lá: 10-16g/ngày. Hoặc dùng mỗi ngày từ 15 – 30g Ké đầu ngựa khô, rửa qua bằng nước sạch, nấu nước uống hằng ngày.

- Dùng ngoài không có liều lượng chính xác. Dưới dạng thuốc mỡ từ quả tán nhỏ, bôi vào những vùng da ngứa, bị cắn do sâu, bọ…

- Cao thương nhĩ: 6 – 8 g/ngày. Hòa tan cao với nước ấm rồi uống, dùng trong khoảng 1 tháng.

- Thương nhĩ hoàn: 16-20g/ngày chia thành 3 lần uống trước bữa ăn.

Lưu ý

- Phụ nữ mang thai và đang cho con bú không được dùng đến các bài thuốc có liên quan đến ké đầu ngựa.

- Nên kiên trì khi sử dụng các bài thuốc vì tùy theo cơ địa của từng người mà bài thuốc phát huy tác dụng

- Nên kiêng thịt lợn, thịt ngựa khi dùng ké đầu ngựa 

- Không dùng quả Ké đầu ngựa mọc mầm để chữa bệnh, bởi chúng có chứa độc tính có thể gây phản ứng phụ.

- Thiếu máu gây tình trạng đau đầu không nên dùng.

 

Có thể bạn quan tâm?
HOA NHÀI

HOA NHÀI

Tên khoa học: Jasminum sambac (L.) Họ: Nhài (danh pháp khoa học: Oleaceae) Hoa nhài có các tác dụng như giảm stress, hạ sốt, thanh nhiệt, giảm đau khớp, giảm đau bụng do ăn đồ lạnh. Tuy nhiên, trà hoa nhài chứa nhiều caffein nên những người mẫn cảm với thành phần này và phụ nữ mang thai nên cẩn thận.
administrator
TINH DẦU THIÊN NHIÊN

TINH DẦU THIÊN NHIÊN

Tinh dầu hiện nay là một thành phần được sử dụng khá phổ biến trong đời sống hàng ngày. Tuy nhiên, tinh dầu thiên nhiên và tinh dầu hóa học là 2 loại khác nhau và có những tác động khác nhau. Sau đây hãy cùng tìm hiểu về tinh dầu thiên nhiên cũng như những lợi ích của nó đối với sức khỏe nhé.
administrator
MẬT MÔNG HOA

MẬT MÔNG HOA

Dược liệu Mật mông hoa hay còn được gọi với các tên gọi khác như Lão mông hoa, Tiểu cẩm hoa, Kê cốt đầu hoa,... thường xuất hiện trong các bài thuốc Y học cổ truyền trong điều trị những bệnh lý ở mắt. Hiện nay, nhiều nghiên cứu còn chỉ ra rằng Mật mông hoa còn có các tác dụng tuyệt vời khác như kháng viêm, hỗ trợ điều trị các bệnh lý về mạch máu hoặc cải thiện chức năng gan.
administrator
TRÀ XANH

TRÀ XANH

Trà xanh (chè xanh) hay Camellia sinensis là một loại thảo dược nổi tiếng được sử dụng trong đời sống hàng ngày để thanh nhiệt, giải khát.
administrator
CỎ XẠ HƯƠNG

CỎ XẠ HƯƠNG

Cỏ xạ hương đã được sử dụng trong y học hàng ngàn năm ở Châu Âu. Loại thảo mộc có mùi nồng đặc trưng hỗ trợ điều trị các chứng rối loạn hô hấp, tiêu hóa, thần kinh… Ngoài ra cỏ xạ hương còn được dùng trong sản xuất nước hoa, mỹ phẩm, xà phòng thơm, kem, bàn chải đánh răng và nước súc miệng cũng được sử dụng…
administrator
HOA QUỲNH

HOA QUỲNH

Hoa quỳnh có nguồn gốc từ Trung Mỹ. Ngày nay loài cây này được trồng phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới như Châu Mỹ, Châu Á, Châu Âu ... Nó mọc ở cả độ cao trên 2000m. Ở Nhật Bản, nó được tìm thấy ở nhiều nơi từ đồng bằng cao nguyên trung tâm đến vùng núi để làm cảnh và làm thuốc.
administrator
TÁO TA

TÁO TA

Táo ta (Ziziphus mauritiana) là một loại cây thân gỗ thuộc họ Táo (Rhamnaceae) có nguồn gốc từ châu Phi và được trồng ở nhiều quốc gia trên thế giới như Ấn Độ, Trung Quốc và các nước Đông Nam Á. Táo ta được sử dụng trong Y học cổ truyền và hiện đại để chữa nhiều bệnh khác nhau như mất ngủ, tăng huyết áp, tiểu đường và đau đầu. Sau đây hãy cùng tìm hiểu về táo ta và cách sử dụng chữa bệnh nhé.
administrator
RAU BỢ

RAU BỢ

Rau bợ (Marsilea quadrifolia) là cây thân thảo, cao 15 – 20 cm. Cây mọc bò, thân mảnh, có nhiều mấu, mỗi mấu mang rễ con và 2 lá, có cuống dài 5 -15 cm.
administrator