MĂNG CỤT

Tên khoa học của măng cụt là Garcinia mangostana L., thường dùng trong điều trị tiêu chảy, lỵ, ngộ độc thức ăn, nhiễm trùng đường tiêu hóa, vàng da, nhiễm trùng, hay hỗ trợ ngừa ung thư.

daydreaming distracted girl in class

MĂNG CỤT

Giới thiệu về dược liệu 

- Tên khoa học: Garcinia mangostana L.

- Họ: Bứa (Clusiaceae)

- Tên gọi khác: Sơn trúc tử, Giáng châu, Măng cụt tía

- Tên nước ngoài: Mangosteen, Brindonia tallow tree, Garcinie mangoustan

Đặc điểm thực vật 

- Măng cụt là cây thân gỗ, cao 12 – 25m. Thân tiết diện tròn, thân non màu xanh lục mặt ngoài có nhiều khía dọc, thân già màu xám đen, sần sùi và có nhiều vết nứt. Cây có chất nhựa mủ màu vàng. 

- Lá đơn mọc đối, phiến lá bóng và dày, hình elip thuôn dài, màu xanh lục, mặt trên màu đậm hơn mặt dưới. Không có lá kèm. Gân lá hình lông chim, gân chính nổi rõ ở cả hai mặt lá, gân phụ dày đặc. Cuống lá chắc, màu xanh, mặt trên hình trụ phẳng, mặt dưới hơi phình. 

- Hoa đều lưỡng tính, mẫu 4, mọc riêng lẻ ở ngọn hoặc nách lá. Cánh hóa 4, rời, hình bầu dục, màu vàng xen lẫn màu đỏ tía. Bộ nhị gồm 10-15 nhị rời, đính thành vòng trên đế hoa, chỉ nhị dạng sợi dẹt màu vàng nâu, bao phấn hình bầu dục dẹt, nứt dọc, hướng trong, đính đáy. Bộ nhụy gồm 6-8 lá noãn, bầu 6-8 ô, mỗi ô 1 noãn, vòi nhụy rất ngắn hầu như không có, đầu nhụy to dạng khối màu vàng. Hoa nở vào tháng 2 đến tháng 5 hàng năm. Qủa thu hoạch từ tháng 5 đến tháng 8 hàng năm.

- Quả mọng, hình cầu, mang đài, vỏ quả ngoài màu tím đỏ sẫm; vỏ quả giữa màu đỏ nâu, xốp mềm, có chất nhựa màu vàng tiết ra từ ống tiết; vỏ quả trong màu nâu nhạt; đỉnh quả mang đầu nhụy hình hoa thị. Qủa mang 5-8 hạt, hạt có lớp áo trắng và ngọt, ăn được.

Phân bố, sinh thái

Măng cụt ưa khí hậu nóng ẩm và mưa quanh năm. Cây được trồng phổ biến ở các nước Châu Á như Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Malaysisa, Philippine. Tại Việt Nam, cây được trồng phổ biến ở vùng Nam Bộ. 

Bộ phận dùng, thu hái, chế biến 

Vỏ quả (Pericarpium Garciniae mangostanae): dùng tươi hoặc phơi khô phần vỏ của quả chín. 

Thành phần hóa học 

Vỏ quả chứa khoảng 12% tanin, là các trihydroxy methoxy methyl butenyl xanthon, ethyl methyl maleimid glucopyranosid, cùng các triterpenoid như cycloartenol, friedlin, b-sitosterol, betulin, mangiferadiol. Một loạt xanthon bao gồm mangostin, a-mangostin, b-mangostin, g-mangostin, các isomangostin, normangostin, …

Tác dụng - Công dụng 

Theo y học hiện đại, thành phần xanthon mangostin được nghiên cứu cho thấy tính ức chế vi khuẩn Staphylococcus aureus, nhiều loại vi nấm và mang tác dụng chống oxy hóa. Thành phần epicatechin cũng được chứng minh mang tính chất chống oxy hóa. Các flavonoids ức chế hoạt động của vi khuẩn Streptpcoccus mutans GS-5. Hợp chất Garcinone E có tác dụng ức chế sự phát triển của các tế bào ung thư gan, dạ dày và phổi. Bên cạnh đó, tác dụng tiêu mỡ cũng được báo cáo nhờ tính chất ức chế phosphodiesterase. 

Theo đông y, vỏ quả măng cụt có vị chua chát, tính bình, đi vào kinh đại tràng, có công năng thu liễn, sáp trường, chi huyết. Măng cụt thường dùng trong điều trị tiêu chảy, lỵ, ngộ độc thức ăn, nhiễm trùng đường tiêu hóa, vàng da, nhiễm trùng, hay hỗ trợ ngừa ung thư. 

Cách dùng – Liều dùng 

- Bài thuốc chữa tiêu chảy, lỵ, ngộ độc thức ăn: Vỏ quả măng cụt đã phơi khô dùng 60g, cùng 5g hạt mùi, 5g hạt thìa lìa sắc với 1,2 lít nước, sắc đến khi cạn còn một nửa, dùng uống ngày 2 lần, mỗi lần 120ml. 

- Bài thuốc giảm cân, tiêu mỡ: vỏ quả măng cụt đem cắt nhỏ vừa, phơi khô, mỗi ngày dùng vài lát hãm với nước sôi 15 phút rồi uống.

- Bài thuốc chữa nám, tàn nhang: vỏ quả măng cụt tươi, rửa sạch, lấy phần thịt vỏ mềm bên trong, đem xay nhuyễn, trộn đều cùng 1 thìa cà phê mật ong và 1 thìa nước cốt chanh. Đem hỗn hợp này thoa đề lên vùng da nám, tàn nhang, mát xa vùng da rồi để yên 20 phút trước khi rửa sạch với nước. Thực hiện 3 lần mỗi tuần. 

- Bài thuốc giảm mụn trứng cá: vỏ quả măng cụt tươi, nạo lấy phần thịt vỏ mềm bên trong rồi phơi khô, sau đó tán mịn thành bột, cất vào lọ kín khô ráo. Mỗi lần sử dụng lấy một lượng bột nhỏ trộn cùng với dầu oliu, thoa lên vết mụn, để yên 30 phút rồi rửa sạch với nước. Thực hiện mỗi tuần từ 2-3 lần như vậy.

- Bài thuốc hỗ trợ ngăn ngừa ung thư: vỏ quả măng cụt phơi khô, dùng nấu với nước rồi uống hàng ngày như trà. 

- Bài thuốc chữa hôi miệng: vỏ quả măng cụt tươi, rửa sạch, lấy phần thịt vỏ mềm bên trong, đem xay nhuyễn, trộn đều cùng 2 thìa cà phê mật ong và 200ml nước. Sau đó lọc cặn, lấy phần nước uống. 

Lưu ý 

- Không dùng măng cụt ở người chuẩn bị phẫu thuật hay vừa phẫu thuật xong, vì thành phần xanthons trong quả và vỏ quả có thể gây máu khó đông, vết mổ chảy máu nhiều khó lành. 

- Khi sắc thuốc nên dùng nồi đất, không dùng đồ kim loại vì kim loại có thể phản ứng với chất chống oxy hóa có trong vỏ quả. Nước sắc ngày nào nên uống ngay vào ngày đó.

- Không dùng măng cụt liên tục trong thời gian quá dài. Nghiên cứu cho thấy sử dụng tiên lục trong 12 tháng có thể khiến cơ thể nhiễm acid lactic, gây mệt mỏi, yếu người, thậm ý nguy hiểm đến tính mạng. 

 

 
Có thể bạn quan tâm?
MỘT LÁ

MỘT LÁ

Dược liệu Một lá hay còn có những tên gọi khác khá phổ biến như là Trân châu diệp, Thanh thiên quỳ,…là loại cây khá đặc biệt đúng như tên gọi của nó, cây chỉ có đúng 1 lá cùng với phần thân và rễ. Cây Một lá là 1 vị thuốc được sử dụng khá phổ biến trong dân gian với các tác dụng hữu ích như bổ phổi và trị ho.
administrator
KHIÊN NGƯU

KHIÊN NGƯU

Tên khoa học: Ipomoea nil Họ: Convolvulaceae (Bìm bìm). Tên gọi khác: hắc sửu, bạch sửu, nhị sửu, bìm bìm biếc, lạt bát hoa tử
administrator
RIỀNG

RIỀNG

Theo Y học cổ truyền, riềng có vị cay, mùi thơm, tính ấm, có tác dụng làm ấm bụng, chống lạnh, giảm đau, cảm nôn, ợ hơi, kích thích tiêu hóa, chữa cảm sốt, giảm đau
administrator
TỎI TRỜI

TỎI TRỜI

Tỏi trời là một loại dược liệu quý có từ lâu đời được sử dụng trong Y học cổ truyền. Với tên khoa học là Veratrum mengtzeanum, loài cây này được tìm thấy chủ yếu ở vùng núi cao của châu Á. Tỏi trời chứa các hoạt chất có tác dụng điều trị nhiều bệnh, nhưng đồng thời cũng có rất nhiều lưu ý cần biết trước khi sử dụng. Hãy cùng tìm hiểu về đặc điểm, thành phần, công dụng và những lưu ý khi sử dụng Tỏi trời để bảo vệ sức khỏe của chúng ta.
administrator
HẠ KHÔ THẢO

HẠ KHÔ THẢO

Hạ khô thảo vị đắng cay, tính lạnh, có tác dụng kháng viêm, mát gan, mát huyết, lợi tiểu, sáng mắt… Do đó được sử dụng làm dược liệu với công dụng: Chữa lậu, tràng nhạc, lao hạch, viêm họng, ho, xích bạch đới, viêm gan, viêm tử cung, đái đường, mụn nhọt, cao huyết áp, sưng vú...
administrator
TOÀN YẾT

TOÀN YẾT

Toàn yết là một loại dược liệu được sử dụng từ xa xưa trong Y học cổ truyền, đặc biệt trong điều trị chứng kinh phong ở trẻ em. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết vị thuốc này là bọ cạp. Các nghiên cứu hiện đại đã được thực hiện và cho thấy nhiều công dụng khác của vị thuốc này. Sau đây hãy cùng tìm hiểu về Toàn yết và những công dụng của nó đối với sức khỏe.
administrator
QUA LÂU

QUA LÂU

Qua lâu (Trichosanthes kirilowii Maxim) là cây dây leo dài 3-10m, rễ củ thuôn dài thắt khúc.
administrator
CHÈ DÂY

CHÈ DÂY

Chè dây (Ampelopsis cantoniensis) là một trong những loại thảo dược lành tính của núi rừng có tác dụng tiêu viêm, giải độc, thanh nhiệt. Nó được sử dụng trong nhiều loại thuốc, phổ biến nhất là thuốc chữa bệnh dạ dày.
administrator