XUYÊN LUYỆN TỬ

Xuyên luyện tử - một cái tên nghe xa lạ nhưng lại rất đỗi quen thuộc. Đây là quả của cây Xoan, một loại thực vật được trồng nhiều ở khắp nơi trên Việt Nam. Vỏ của cây Xoan được sử dụng rất phổ biến với tác dụng như một loại thuốc trị giun. Sau đây, chúng ta hãy cùng tìm hiểu về công dụng, cách dùng và những lưu ý khi sử dụng vị thuốc Xuyên luyện tử.

daydreaming distracted girl in class

XUYÊN LUYỆN TỬ

Giới thiệu về dược liệu

Cây Xoan còn được gọi với tên khác là Sầu đông, Xoan trắng, Khổ luyện, Sầu đâu... có tên khoa học là Melia azedarach L., thuộc họ Xoan (Meliaceae).

Cây Xoan (Melia azedarach), còn gọi là cây trúc đào, là một loài cây gỗ nhỏ thuộc họ Xoan (Meliaceae). Thân cây cao từ 6 đến 15 mét và có đường kính 30 đến 60 cm. Vỏ cây màu nâu xám, có rãnh sâu. Lá của cây Xoan có hình lông chim, mọc đối nhau trên thân, có kích thước khoảng 20 đến 40 cm, với 4 đến 12 lá chét, có hình elip hoặc bầu dục. Hoa của cây Xoan mọc thành chùm tán ở ngọn cành, có màu trắng hoặc vàng nhạt. Quả của cây Xoan là quả hạch có hình dạng giống như trái xoài, có màu vàng hoặc cam khi chín. Cây Xoan phân bố rộng rãi ở các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới trên toàn thế giới, bao gồm cả châu Á, châu Phi và châu Mỹ.

Bộ phận dùng, thu hái, chế biến

Xuyên luyện tử, hay quả Xoan có dạng hình cầu, đường kính 2 – 3,2 cm. Bề mặt quả màu vàng đến vàng nâu, hơi bóng. Đôi khi có một vài vết lõm, co rút và các chấm màu nâu sẫm. Bên ngoài quả có da, thường tạo thành một ranh giới với thịt. Phần thịt mềm, màu vàng nhạt, cảm giác dính khi tiếp xúc với nước. Lõi quả có hình cầu hoặc hình bầu dục, có 6 - 8 cạnh dọc, chia thành 6 - 8 buồng, mỗi buồng chứa 1 hạt hình thuôn dài, có màu nâu đen. Vị thuốc này có tính độc, vị chua và đắng.

Khi thu hái nên chọn quả to hình cầu, chiều dài 2,5 – 4 cm, rộng 2 – 3 cm. Quả già phơi khô sẽ có màu vàng nhạt chắc, không mốc mọt.

Xuyên luyện tử thu hái về loại bỏ tạp chất và nghiền nát là có thể dùng được.

Xuyên luyện tử sao: Dùng quả tốt, cắt thành lát dày hoặc giã nát. Sau đó cho vào nồi, sao bằng lửa nhỏ. Lấy ra, để nguội có màu nâu.

Thành phần hóa học

Quả Xoan chứa nhiều hoạt chất có tính chất kháng khuẩn, kháng nấm, kháng vi-rút, kháng oxy hóa và chống viêm. Các hoạt chất này bao gồm flavonoid, alkaloid, saponin, polyphenol, triterpenoid, steroid, tannin và acid hữu cơ. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng quả Xoan có thể giúp làm giảm nồng độ glucose và lipid trong máu, hỗ trợ chữa bệnh tiểu đường, ung thư và bệnh viêm nhiễm. Ngoài ra, quả Xoan còn có tính chất chống oxy hóa, bảo vệ gan và hỗ trợ trị liệu bệnh tim mạch.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng vị thuốc này có thành phần toosendanin, lipomelianol, kaempferol, melianone, 21-O-acetyltoosendantriol, 21-O-methyl toosendan-pentanol.

Tác dụng - Công dụng

Theo Y học cổ truyền

Theo Y học cổ truyền, Xuyên luyện tử có vị đắng, tính lạnh, có độc. Vị thuốc này có công dụng giảm đau, sát trùng, trị giun. 

Theo Y học hiện đại

Hiện nay, đã có một số nghiên cứu y học hiện đại về công dụng của quả Xoan (Melia azedarach) trong điều trị một số bệnh lý. Một số nghiên cứu cho thấy rằng chiết xuất từ quả Xoan có thể có tác dụng giảm đau và kháng viêm. Các nghiên cứu khác cho thấy rằng quả Xoan có khả năng ức chế sự phát triển của một số loại vi khuẩn và nấm gây bệnh, giúp điều trị nhiều bệnh nhiễm trùng. Ngoài ra, quả Xoan cũng có khả năng chống lại một số loại vi khuẩn gây ra bệnh tật trong động vật và người. Tuy nhiên, cần có nhiều nghiên cứu hơn để xác định chính xác các công dụng của quả Xoan và đánh giá tác dụng của nó trên con người.

Cách dùng - Liều dùng

Hiện tại, không có nhiều nghiên cứu khoa học chính thức về việc sử dụng quả Xoan (Melia azedarach) trong các bài thuốc cổ truyền. Tuy nhiên, các bài thuốc dân gian có sử dụng quả Xoan vẫn được sử dụng phổ biến ở một số khu vực trên thế giới. Dưới đây là một số ví dụ về các bài thuốc chữa bệnh có sử dụng quả Xoan:

  • Bài thuốc chữa viêm nhiễm đường tiêu hóa: Xay nhuyễn quả Xoan tươi, pha loãng với nước, uống 2-3 lần mỗi ngày.

  • Bài thuốc chữa rụng tóc: Nấu quả Xoan cùng với lá mơ, lá bồ đề và rễ cây chó đẻ trong nước, sử dụng nước lọc để gội tóc.

  • Bài thuốc chữa hăm tã: Xay nhuyễn quả Xoan tươi, thoa lên vùng da bị hăm tã.

Tuy nhiên, việc sử dụng các bài thuốc này cần được thận trọng và chỉ nên được thực hiện dưới sự giám sát của các chuyên gia y tế.

Lưu ý

Theo một số ghi nhận, quả của cây xoan có độc tính, trong đó đặc biệt thận trọng ở trẻ em. Một số triệu chứng khi ngộ độc vị thuốc này bao gồm:

  • Nôn mửa

  • Tiêu chảy

  • Khó thở

  • Tim đập nhanh

Nhiều nghiên cứu khác trên động vật cũng cho thấy tình trạng ngộ độc thậm chí dẫn đến tử vong khi sử dụng xuyên luyện tử. Các nguyên nhân dẫn đến tử vong trong thí nghiệm là tình trạng ức chế dây thần kinh trung ương, hôn mê, viêm cấp tính dạ dày – ruột, xung huyết gan, phổi ứa máu. Quả xoan chín sẽ độc hơn quả xoan non.

 

 
Có thể bạn quan tâm?
NHỤC QUẾ

NHỤC QUẾ

Nhục quế không chỉ là một loại gia vị thân thuộc đối với nền ẩm thực văn hóa phương Đông mà còn ở đất nước Việt Nam. Bên cạnh đó, Nhục quế vừa là gia vị có hương thơm đặc trưng nổi bật bởi sự nồng ấm và dễ chịu thì dược liệu này còn là một vị thuốc thông dụng trong Y học cổ truyền.
administrator
RAU NGỔ

RAU NGỔ

Rau ngổ là một loại dược liệu quen thuộc trong Đông y, được sử dụng để chữa trị nhiều bệnh lý khác nhau. Từ xa xưa, rau ngổ đã được coi là một "thần dược" trong việc chăm sóc sức khỏe. Với vị cay, tính mát và tác dụng giải độc, rau ngổ không chỉ là một loại gia vị phổ biến trong ẩm thực Việt Nam, mà còn được sử dụng nhiều trong y học cổ truyền. Hơn nữa, các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng rau ngổ có khả năng giải độc, giảm đau, lợi tiểu, giảm co thắt cơ trơn và tăng cường chức năng thận. Vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi rau ngổ trở thành một trong những dược liệu được ưa chuộng nhất trong các phương pháp chữa bệnh tự nhiên.
administrator
HUYỀN SÂM

HUYỀN SÂM

Cây Huyền sâm được sử dụng làm dược liệu để làm thuốc lợi tiểu, chữa sốt, viêm họng, viêm amygdal, loét lở miệng, ho,… hay dùng để bôi trực tiếp lên da để chữa bệnh chàm, ngứa, bệnh vảy nến, bệnh trĩ, sưng, phát ban,…
administrator
MẬT MÔNG HOA

MẬT MÔNG HOA

Dược liệu Mật mông hoa hay còn được gọi với các tên gọi khác như Lão mông hoa, Tiểu cẩm hoa, Kê cốt đầu hoa,... thường xuất hiện trong các bài thuốc Y học cổ truyền trong điều trị những bệnh lý ở mắt. Hiện nay, nhiều nghiên cứu còn chỉ ra rằng Mật mông hoa còn có các tác dụng tuyệt vời khác như kháng viêm, hỗ trợ điều trị các bệnh lý về mạch máu hoặc cải thiện chức năng gan.
administrator
CÂY CƠM NGUỘI

CÂY CƠM NGUỘI

Cây cơm nguội, hay còn được biết đến với những tên gọi: Cơm nguội năm cạnh, quả nổ trắng, Mác ten (tên tiếng Tày), co cáng (tên tiếng thái). Cây cơm nguội phân bố rộng rãi ở khắp nước ta, đây là một cây thuốc Đông y với nhiều công dụng tốt cho sức khỏe con người. Ở Việt Nam nó được trồng tại nhiều không gian chung như trên đường phố, trong công viên,… để làm đẹp không gian và tạo nên sự mới lạ cho người nhìn. Cây cơm nguội được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị nhiều bệnh lý như viêm gan, các bệnh về thực quản, viêm da, chàm, đau nhức xương khớp và hỗ trợ điều trị ung thư thực quản. Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về đặc điểm, công dụng và cách dùng của dược liệu này.
administrator
CÀ NA

CÀ NA

Cà na hay còn được gọi là quả trám (miền bắc), quả gián, thanh quả... bao gồm 2 loại trám trắng (Canarium album Raeusch) và trám đen (Canarium nigrum Engl).
administrator
RAU MƯƠNG

RAU MƯƠNG

Rau mương có vị nhạt, hơi ngọt, tính mát, được sử dụng để trị nhiều bệnh khác nhau.
administrator
DÂY GÂN

DÂY GÂN

Dây gân, hay còn được biết đến với những tên gọi: Dây đòn gánh, Đơn tai mèo, Dây đòn kẻ trộm, Dây con kiến, Hạ quả đằng, Seng thanh, Dây râu rồng, Dây xà phòng, Đơn tai. Dây gân còn được nhân dân gọi là Dây đòn gánh hoặc Seng thanh (tiếng Mường). Với công dụng tán huyết ứ, tiêu viêm, thanh nhiệt, hoạt lạc, dây đòn gánh thường được sử dụng trong bài thuốc chữa bỏng, đau nhức xương khớp, bong gân và bầm tím do chấn thương. Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về đặc điểm, công dụng và cách dùng của dược liệu này.
administrator