XUYÊN LUYỆN TỬ

Xuyên luyện tử - một cái tên nghe xa lạ nhưng lại rất đỗi quen thuộc. Đây là quả của cây Xoan, một loại thực vật được trồng nhiều ở khắp nơi trên Việt Nam. Vỏ của cây Xoan được sử dụng rất phổ biến với tác dụng như một loại thuốc trị giun. Sau đây, chúng ta hãy cùng tìm hiểu về công dụng, cách dùng và những lưu ý khi sử dụng vị thuốc Xuyên luyện tử.

daydreaming distracted girl in class

XUYÊN LUYỆN TỬ

Giới thiệu về dược liệu

Cây Xoan còn được gọi với tên khác là Sầu đông, Xoan trắng, Khổ luyện, Sầu đâu... có tên khoa học là Melia azedarach L., thuộc họ Xoan (Meliaceae).

Cây Xoan (Melia azedarach), còn gọi là cây trúc đào, là một loài cây gỗ nhỏ thuộc họ Xoan (Meliaceae). Thân cây cao từ 6 đến 15 mét và có đường kính 30 đến 60 cm. Vỏ cây màu nâu xám, có rãnh sâu. Lá của cây Xoan có hình lông chim, mọc đối nhau trên thân, có kích thước khoảng 20 đến 40 cm, với 4 đến 12 lá chét, có hình elip hoặc bầu dục. Hoa của cây Xoan mọc thành chùm tán ở ngọn cành, có màu trắng hoặc vàng nhạt. Quả của cây Xoan là quả hạch có hình dạng giống như trái xoài, có màu vàng hoặc cam khi chín. Cây Xoan phân bố rộng rãi ở các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới trên toàn thế giới, bao gồm cả châu Á, châu Phi và châu Mỹ.

Bộ phận dùng, thu hái, chế biến

Xuyên luyện tử, hay quả Xoan có dạng hình cầu, đường kính 2 – 3,2 cm. Bề mặt quả màu vàng đến vàng nâu, hơi bóng. Đôi khi có một vài vết lõm, co rút và các chấm màu nâu sẫm. Bên ngoài quả có da, thường tạo thành một ranh giới với thịt. Phần thịt mềm, màu vàng nhạt, cảm giác dính khi tiếp xúc với nước. Lõi quả có hình cầu hoặc hình bầu dục, có 6 - 8 cạnh dọc, chia thành 6 - 8 buồng, mỗi buồng chứa 1 hạt hình thuôn dài, có màu nâu đen. Vị thuốc này có tính độc, vị chua và đắng.

Khi thu hái nên chọn quả to hình cầu, chiều dài 2,5 – 4 cm, rộng 2 – 3 cm. Quả già phơi khô sẽ có màu vàng nhạt chắc, không mốc mọt.

Xuyên luyện tử thu hái về loại bỏ tạp chất và nghiền nát là có thể dùng được.

Xuyên luyện tử sao: Dùng quả tốt, cắt thành lát dày hoặc giã nát. Sau đó cho vào nồi, sao bằng lửa nhỏ. Lấy ra, để nguội có màu nâu.

Thành phần hóa học

Quả Xoan chứa nhiều hoạt chất có tính chất kháng khuẩn, kháng nấm, kháng vi-rút, kháng oxy hóa và chống viêm. Các hoạt chất này bao gồm flavonoid, alkaloid, saponin, polyphenol, triterpenoid, steroid, tannin và acid hữu cơ. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng quả Xoan có thể giúp làm giảm nồng độ glucose và lipid trong máu, hỗ trợ chữa bệnh tiểu đường, ung thư và bệnh viêm nhiễm. Ngoài ra, quả Xoan còn có tính chất chống oxy hóa, bảo vệ gan và hỗ trợ trị liệu bệnh tim mạch.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng vị thuốc này có thành phần toosendanin, lipomelianol, kaempferol, melianone, 21-O-acetyltoosendantriol, 21-O-methyl toosendan-pentanol.

Tác dụng - Công dụng

Theo Y học cổ truyền

Theo Y học cổ truyền, Xuyên luyện tử có vị đắng, tính lạnh, có độc. Vị thuốc này có công dụng giảm đau, sát trùng, trị giun. 

Theo Y học hiện đại

Hiện nay, đã có một số nghiên cứu y học hiện đại về công dụng của quả Xoan (Melia azedarach) trong điều trị một số bệnh lý. Một số nghiên cứu cho thấy rằng chiết xuất từ quả Xoan có thể có tác dụng giảm đau và kháng viêm. Các nghiên cứu khác cho thấy rằng quả Xoan có khả năng ức chế sự phát triển của một số loại vi khuẩn và nấm gây bệnh, giúp điều trị nhiều bệnh nhiễm trùng. Ngoài ra, quả Xoan cũng có khả năng chống lại một số loại vi khuẩn gây ra bệnh tật trong động vật và người. Tuy nhiên, cần có nhiều nghiên cứu hơn để xác định chính xác các công dụng của quả Xoan và đánh giá tác dụng của nó trên con người.

Cách dùng - Liều dùng

Hiện tại, không có nhiều nghiên cứu khoa học chính thức về việc sử dụng quả Xoan (Melia azedarach) trong các bài thuốc cổ truyền. Tuy nhiên, các bài thuốc dân gian có sử dụng quả Xoan vẫn được sử dụng phổ biến ở một số khu vực trên thế giới. Dưới đây là một số ví dụ về các bài thuốc chữa bệnh có sử dụng quả Xoan:

  • Bài thuốc chữa viêm nhiễm đường tiêu hóa: Xay nhuyễn quả Xoan tươi, pha loãng với nước, uống 2-3 lần mỗi ngày.

  • Bài thuốc chữa rụng tóc: Nấu quả Xoan cùng với lá mơ, lá bồ đề và rễ cây chó đẻ trong nước, sử dụng nước lọc để gội tóc.

  • Bài thuốc chữa hăm tã: Xay nhuyễn quả Xoan tươi, thoa lên vùng da bị hăm tã.

Tuy nhiên, việc sử dụng các bài thuốc này cần được thận trọng và chỉ nên được thực hiện dưới sự giám sát của các chuyên gia y tế.

Lưu ý

Theo một số ghi nhận, quả của cây xoan có độc tính, trong đó đặc biệt thận trọng ở trẻ em. Một số triệu chứng khi ngộ độc vị thuốc này bao gồm:

  • Nôn mửa

  • Tiêu chảy

  • Khó thở

  • Tim đập nhanh

Nhiều nghiên cứu khác trên động vật cũng cho thấy tình trạng ngộ độc thậm chí dẫn đến tử vong khi sử dụng xuyên luyện tử. Các nguyên nhân dẫn đến tử vong trong thí nghiệm là tình trạng ức chế dây thần kinh trung ương, hôn mê, viêm cấp tính dạ dày – ruột, xung huyết gan, phổi ứa máu. Quả xoan chín sẽ độc hơn quả xoan non.

 

 
Có thể bạn quan tâm?
TANG THẦM

TANG THẦM

Tang thầm là tên gọi của vị thuốc trong Y học cổ truyền, chỉ quả dâu tằm chín. Vị thuốc này được dùng nhiều để pha trà với công dụng chữa đau lưng mỏi gối, râu tóc bạc sớm, mất ngủ, táo bón... Đây cũng là một loại đồ uống thơm ngon bổ dưỡng. Sau đây hãy cùng tìm hiểu về Tang thầm và những lợi ích sức khỏe của quả Dâu tằm nhé.
administrator
THÀNH NGẠNH

THÀNH NGẠNH

Thành ngạnh (Cratoxylum prunifolium) là một loại cây có nguồn gốc từ khu vực Nam Mỹ và đã được sử dụng trong Y học cổ truyền để điều trị một số bệnh. Thành ngạnh có thành phần chính là các hợp chất có tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm và giảm đau. Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng Thành ngạnh có thể hỗ trợ trong việc điều trị một số bệnh liên quan đến hệ tiêu hóa, hệ thống thần kinh và hệ miễn dịch. Tuy nhiên, để sử dụng Thành ngạnh hiệu quả và an toàn, cần lưu ý một số thông tin quan trọng liên quan đến cách sử dụng và bảo quản.
administrator
HOÀNG LIÊN GAI

HOÀNG LIÊN GAI

Hoàng liên gai, hay còn được biết đến với những tên gọi: Hoàng mù, hoàng mộc, nghêu hoa. Từ xa xưa, Hoàng liên gai đã được người dân vùng núi cao Sapa sử dụng trong điều trị các vấn đề thuộc bệnh lý tiêu hóa. Theo y học cổ truyền, dược liệu thường được dùng để chữa đau răng, ăn uống không tiêu, kiết lỵ, đau mắt và một số bệnh lý khác. Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về đặc điểm, công dụng và cách dùng của dược liệu này.
administrator
MỘC QUA

MỘC QUA

Mộc qua là 1 vị thuốc khá phổ biến và được sử dụng nhiều trong Y học cổ truyền nhằm hỗ trợ chữa nhiều bệnh lý như thấp khớp, kiết lỵ, thổ tả, viêm ruột, tê thấp, phù nề, bệnh thiếu vitamin B1, hội chứng thiếu vitamin C như bệnh Scorbut, đau thần kinh, đau nửa đầu, đột quỵ và tình trạng trầm cảm,…
administrator
CÂY CHAY

CÂY CHAY

Cây chay, hay còn được biết đến với những tên gọi: Chay bắc bộ, chay ăn trầu, chay vỏ tía, mạy khoai. Cây chay, là loại cây rất quen thuộc và không hề xa lạ với bất cứ người dân nào ở Bắc bộ. Cây chay, một loại cây gắn liền với tuổi thơ và làng quê Việt Nam. Đây là một loại cây dễ trồng, dễ sinh trưởng, vừa cho bóng mát lại vừa là nguyên liệu chính của những bài thuốc dân gian chữa bệnh rất hiệu quả. Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về đặc điểm, công dụng và cách dùng của dược liệu này.
administrator
CÂY SẢNG

CÂY SẢNG

Cây sảng, hay còn được biết đến với những tên gọi: Sang sé, trôm thon, sảng lá kiếm, quả thang. Cây sảng lá kiếm là loại thực vật có hoa, không chỉ là cây cảnh đẹp mà còn có công dụng chữa bệnh. Dược liệu này chủ yếu chữa bỏng, sưng tấy, mụn nhọt, bạch đới, chấn thương khi té ngã. Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về đặc điểm, công dụng và cách dùng của dược liệu này.
administrator
CHI TỬ

CHI TỬ

Chi tử là quả phơi hay sấy khô của cây dành dành. Loại thảo này có tác dụng thanh nhiệt, tiêu viêm, hạ nhiệt, minh mục, trừ khát, thường được dùng để chữa cảm sốt, sưng tấy, đau do chấn thương / bong gân, nôn ra máu, ho. dùng chữa tỳ vị hư hàn, sốt cao hoặc tiêu chảy mà không sốt nhẹ.
administrator
CÂY CƠM NGUỘI

CÂY CƠM NGUỘI

Cây cơm nguội, hay còn được biết đến với những tên gọi: Cơm nguội năm cạnh, quả nổ trắng, Mác ten (tên tiếng Tày), co cáng (tên tiếng thái). Cây cơm nguội phân bố rộng rãi ở khắp nước ta, đây là một cây thuốc Đông y với nhiều công dụng tốt cho sức khỏe con người. Ở Việt Nam nó được trồng tại nhiều không gian chung như trên đường phố, trong công viên,… để làm đẹp không gian và tạo nên sự mới lạ cho người nhìn. Cây cơm nguội được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị nhiều bệnh lý như viêm gan, các bệnh về thực quản, viêm da, chàm, đau nhức xương khớp và hỗ trợ điều trị ung thư thực quản. Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về đặc điểm, công dụng và cách dùng của dược liệu này.
administrator